Efsane Cuma (Black Friday) bu yıl 27 Kasım'a denk geliyor ama sahte indirim e-postaları haftalar önce başladı. Güvenlik şirketi KnowBe4'ün verilerine göre Kasım'ın ilk haftasında Black Friday temalı dolandırıcılık tespitleri bir önceki haftaya göre yüzde 260 arttı. Bu yazıda bu yılki kampanyaların nasıl işlediğini ve alışverişten önce neye bakmanız gerektiğini anlatıyorum.
Rakamlar ne söylüyor?
KnowBe4 Threat Lab, Ağustos ile Kasım başı arasındaki e-postaları izledi. Ağustos ve Eylül'de Black Friday konulu sahte e-posta neredeyse yokken Ekim'in üçüncü haftasından itibaren hızla arttı. Şirketin bir başka ürününde Ekim ayındaki Black Friday ve indirim e-postaları Eylül'e göre yüzde 103 fazla çıktı. Kasım'ın ilk haftasında bu sayı Ağustos-Eylül ortalamasının yaklaşık sekiz katına ulaştı.
İncelenen kampanyalardaki sahte e-postaların yaklaşık yüzde 94'ü lüks ürün vaat ediyordu: yüzde 43'ü saat, yüzde 28'i çanta ve deri ürün, yüzde 23'ü Louis Vuitton çanta. En çok hedef alınan sektör yüzde 25 ile sanayi ve altyapı oldu, onu yüzde 21,2 ile kamu, eğitim ve sivil toplum izledi. Bu son rakam önemli, çünkü birçok kişi alışverişi iş bilgisayarından ve iş e-postasından yapıyor. Yani bu e-postalar sadece bireyleri değil, çalıştıkları kurumları da riske atıyor.
"Erken erişim" tuzağı adım adım
Bu yılın en yaygın senaryosu "erken erişim" e-postası. Gerçek markalar da Black Friday'den haftalar önce erken erişim kampanyaları düzenlediği için bu mesajlar kimseye garip gelmiyor. KnowBe4'ün incelediği kampanya şöyle işliyor:
- Gönderen adında tanınmış bir marka yazıyor ama e-posta adresi markayla ilgisi olmayan bir alan adından geliyor. Mesaj kısa: marka adı, bir teklif ve bir düğme.
- Düğme sizi doğrudan sahte mağazaya götürmüyor, önce başka sitelerdeki yönlendirme bağlantılarından geçiriyor. Bu hem gerçek adresi gizliyor hem de e-posta filtrelerini atlatmaya yardım ediyor.
- Açılan sitede yüksek indirim, "orijinallik garantisi", ücretsiz dünya çapında kargo, bir "robot değilim" doğrulaması ve PayPal logosu var. Hepsi güven vermek için orada.
- Ödeme sayfasında kişisel bilgileriniz ve kart bilgileriniz alınıyor. Ürün hiç gelmiyor.
Türkiye'de en sık görülen biçim: taklit alan adları
Türkiye'de aynı mantık daha çok bilinen e-ticaret sitelerinin taklidiyle karşımıza çıkıyor. Basına yansıyan örneklerde "hepsiburada.com" yerine "hepsiburdaa.com", "trendyol.com" yerine "o" harfi yerine sıfır kullanılan "trendy0l.com" gibi adresler var. Bu adresler Instagram ve Facebook reklamlarıyla, SMS'le ya da sahte kargo bildirimleriyle dolaşıyor. Telefonun küçük ekranında bir harf farkını görmek kolay değil, dolandırıcılar da buna güveniyor.
Bir de kargo mesajları var. Efsane Cuma haftasında herkes bir paket beklediği için "Gönderiniz adres eksikliği nedeniyle teslim edilemedi, 4,90 TL ödeyerek yeniden planlayın" gibi bir SMS çok inandırıcı geliyor. Küçük tutar bir yem; asıl istenen kart bilgileriniz ve bankanızdan gelecek doğrulama kodu.
Alışverişten önce kontrol edin
E-postadaki ya da reklamdaki bağlantıya tıklamak yerine mağazanın adresini tarayıcıya kendiniz yazın ya da mağazanın resmi uygulamasını açın. Kampanya gerçekse orada da görünür. Gönderen adına değil, gönderen adresine bakın; "Louis Vuitton" yazan bir e-posta tuhaf bir alan adından geliyorsa o e-posta Louis Vuitton'dan değildir.
Normal fiyatının çok altındaki bir ürünü uyarı işareti olarak görün. Yüzde 80 indirimli yeni model bir telefon ya da yarı fiyatına lüks çanta gerçekçi değil. Sitede PayPal, Visa ya da güvenli ödeme logosu olması da hiçbir şey kanıtlamaz; logoyu her site koyabilir.
İnternet alışverişlerinde mümkünse sanal kart ya da limiti düşük ayrı bir kart kullanın. Bankanızın mobil uygulamasından internet alışverişi limitini kampanya haftası için düşürmek de iyi bir önlem. Bankanızdan gelen SMS doğrulama kodunu hiç kimseyle, "kargo görevlisi" ya da "banka güvenlik birimi" diye arayan kişilerle de paylaşmayın.
Dolandırıldığınızı fark ederseniz
Kart bilgisi girdiyseniz vakit kaybetmeden bankanızı arayın, kartı kapattırın ve harcamaya itiraz edin. Ne kadar erken ararsanız paranın geri alınma ihtimali o kadar artar. Sahte sitenin adresini, e-postayı ve ödeme dekontunu saklayın; bunlarla en yakın emniyet birimine ya da Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulunabilirsiniz.
Şirketinizde bilgi işten sorumluysanız bu dönem çalışanlara kısa bir hatırlatma göndermenin tam zamanı. KnowBe4 de aynı öneriyi yapıyor: Black Friday'den önceki haftalarda, şüpheli e-postaları bildirmeyi kolaylaştırın ve bildirilenlere hızlı bakın.